Jan Blockx

Categorie:componist
Antwerpen, 25.01.1851 - Antwerpen, 26.05.1912
Genre(s):Klassiek, romantiek

Biografie

Jan Blockx studeerde aan de Vlaamsche Muziekschool van Antwerpen bij Frans Aerts (piano), Joseph Callaerts (orgel) en Peter Benoit (harmonie, contrapunt en fuga, compositie). Blockx werd algemeen beschouwd als Benoits favoriete leerling en als zijn opvolger. Toch wou hij zich onafhankelijk van Benoit opstellen en ook los van de Vlaamse muziekbeweging ontwikkelen. Op aanraden van Jan van Beers trok hij daarom in 1879 naar Leipzig, waar hij bij Carl Reinecke studeerde en contacten had met Eduard Grieg. In tegenstelling tot Benoit had Blockx met zijn muziek geen volksverheffende intenties en richtte hij zich eerder tot de burgerij in de concertzaal en de opera dan tot het volk tijdens openluchtuitvoeringen. Door het internationale succes van zijn opera's droeg componist Jan Blockx bij tot de verspreiding van de Vlaamse muziek. Blockx kende zijn muziek echter geen volksopvoedende taak toe en was daarom binnen de Vlaamse muziekbeweging zeer gecontesteerd. Blockx schreef verschillende symfonische werken, waarvan enkele met Vlaamse onderwerpen, zoals de populaire Vlaamse dansen (1884), maar hij is ook de componist van meer abstracte werken als Symfonie in D (1885), Symfonisch drieluik (1905) en Suite in den ouden vorm (1907). Het was echter vooral met zijn romantisch-realistische opera's dat Blockx succes zou hebben. Zijn succesopera's Herbergprinses (1896) en Bruid der zee (1901), beide op libretto's van Nestor de Tière, werden opgevoerd tot in Zuid-Afrika en de Verenigde Staten toe. Niettegenstaande hij met deze opera's veel betekend heeft voor de internationale verspreiding van de Vlaamse muziek en er de jonge Vlaamse Opera mee van het bankroet heeft gered, kreeg hij vanuit flamingantische hoek scherpe verwijten vanwege zijn verbintenissen met de Parijse muziekuitgeverij Heugel. Er ontstond een ware anti-Blockxcampagne, waarvan vooral Edward Keurvels op de achtergrond de animator was. Dat Heugel in de partituur van Herbergprinses alleen de Franse tekst had afgedrukt, dat hij aan Blockx een Franse librettist had opgedrongen voor zijn opera Thijl Uilenspiegel en dat hij bovendien aangedrongen had om deze opera op 16 januari 1900 in de Brusselse Muntschouwburg in het Frans te creëren, twee dagen voor de Antwerpse première, werd beschouwd als een verloochening van de Vlaamse muziekbeweging. Daarenboven werd Blockx ervan beschuldigd dat hij Benoit tegenwerkte in zijn strijd voor een koninklijk conservatorium. Toch schreef Blockx ook nog sporadisch gelegenheidswerken voor de Vlaamse Beweging (Hulde aan Conscience, Klokke Roeland) en bleef hij als repetent meewerken aan de grote uitvoeringen van Benoits cantates en oratoria. En als leraar harmonie (vanaf 1885) was hij medeverantwoordelijk voor de opleiding van een nieuwe generatie Vlaamse componisten (met onder anderen Lodewijk Mortelmans, Julius Schrey en Flor Alpaerts). Dit alles belette niet dat in 1901 zijn benoeming tot conservatoriumdirecteur als opvolger van Benoit fel werd gecontesteerd. En niettegenstaande hij het conservatorium verder in de geest van Benoits leerplan uitbouwde, bleef de hetze voortduren. Naar aanleiding van de creatie in 1908 van zijn opera Baldie (opnieuw op een libretto van De Tière) publiceerde Jef van Hoof samen met enkele gelijkgezinde vrienden twee nummers van het krantje De Ploege, waarin ze Blockx een onwaardige opvolger van Benoit noemden. Victor Resseler beweerde in twee pamfletten dat Blockx thema's uit Herbergprinses van Benoit had overgeschreven en dat hij met immorele libretto's en vulgaire muziek de smaak van het publiek verknoeide. Alleen buiten Antwerpen kreeg Blockx steun van onder anderen Florimond van Duyse en Paul Gilson. Blockx' carrière is symptomatisch voor de evolutie van de Vlaamse muziekbeweging. Als eerste leerling van Benoits school behaalde hij internationale successen en dit met composities die doordrongen zijn van de eigen volksmuziek. Maar voor de Benoit-aanhangers woog dat niet op tegen het feit dat hij zich niet hield aan de strikte taalregels van Benoit.

Jan Dewilde

Bibliografie: F. BLOCKX, Jan Blockx, Brussel, 1943. J. DEWILDE, Momentopnamen uit de relatie Peter Benoit-Jan Blockx, in Realisme en romantiek in vorm en koloriet. Vijf essays over Peter Benoit, Harelbeke, 1994, p. 41-48.

 

Voor verdere info: www.svm.be

Selectieve discografie als componist

Klara4Kids Toeters en bellenKlara4Kids Toeters en bellen (2011)
kindermuziek, Klassiek
Jan Blockx, Diverse uitvoerders, Daniel Sternefeld, Dick van der Harst, Diverse componisten
Blockx - De JongBlockx - De Jong (1998)
20ste eeuw, romantiek
Ensor Strijkkwartet, Jan Blockx, Marinus De Jong
Lekeu, Blockx, De Boeck, Benoit e.a.Lekeu, Blockx, De Boeck, Benoit e.a. (1996)
romantiek
deFilharmonie, Dirk Boiy, Lodewijk Mortelmans, Peter Benoit, Jan Blockx, August de Boeck, Guillaume Lekeu, André-Ernest-Modeste Gretry (...)
Salve AntverpiaSalve Antverpia (1993)
20ste eeuw, romantiek
BRTN Filharmonisch Orkest, Flor Alpaerts, Jan Blockx, Lodewijk Mortelmans, Jef Van Hoof, Daniel Sternefeld, Alexander Rahbari
BRTN-Filharmonisch OrkestBRTN-Filharmonisch Orkest (1992)
romantiek
Vlaams Radio Orkest, Jan Blockx, Johannes Brahms, Giacomo Puccini, Alexander Rahbari
Flemish Romantic MusicFlemish Romantic Music (1991)
romantiek
BRT filharmonisch orkest, August de Boeck, Lodewijk Mortelmans, Arthur Meulemans, Paul Gilson, Marcel Poot, Jan Blockx, Alexander Rahbari (...)
P. Benoit - J. Blockx - F. AlpaertsP. Benoit - J. Blockx - F. Alpaerts
romantiek, 20ste eeuw
Nationaal Orkest van België, Peter Benoit, Léonce Gras, Jan Blockx, Philharmonie van Antwerpen, Flor Alpaerts
J. Blockx - M. PootJ. Blockx - M. Poot
20ste eeuw
Nationaal Orkest van België, Jan Blockx, Léonce Gras, Marcel Poot